امکان پیش‌بینی

2008/04/29 at 19:42 بیان دیدگاه

یکی از حوزه‌هایی که مباحث مرتبط با علیت در آن پیشینه‌ای درازدامن دارد،  فیزیک است،  اما نگاه فیزیک به این بحث،  یکسان نبوده است.

از این رو،  از فیزیک نیوتنی که اصل موجبیت را در پیشانی خود د اشت و فیزیک کوانتوم که اصل عدم قطعیت را با خود یدک می‌کشید و سرانجام برخی دیگر از نظریه‌های فیزیک معاصر که به دفاع از موجبیت فیزیکی و علیت فلسفی می‌پردازند،  راهی بس طولانی پیموده شده است.

مطلب حاضر نگاهی اجمالی دارد به این مسئله.

فیزیک نیوتنی و اصل موجبیّت

تعریف موجبیت یا دترمینیسم یا ضرورت علی و معلولی و یا همان علیت‌ عامه به سادگی چنین است: هر حادثه،  علتی دارد. درواقع در این اصل،  فرض بر این است که طبیعت،  دارای قوانینی لایتخلفی است که اگر آن‌ها را بشناسیم،  می‌توانیم آینده هر سیستم را از روی وضعیت فعلی آن پیش‌بینی کنیم.

موجبیت در فیزیک جدید که با نیوتن قوام می‌یابد،  اعتبار تام داشت. نیوتن بر آن بود که وی با کشف قوانین طبیعت،  همه شرایط طبیعت را شناخته و لذا می‌تواند هر پدیده‌ای را پیش‌بینی کند. لذا تلقی دانشمندان عصر جدید بر این بود که اکنون مرزهای فیزیک درنوردیده شده و همه‌چیز در طبیعت،  معلوم و مشخص است. عده‌ای حتی بدین موضع سوق یافتند که بحث و بررسی درباب فیزیک،  دیگر ضرورتی ندارد،  چراکه همه‌چیز معیّن است.

فیزیک کوآنتوم و اصل عدم قطعیت

در اثر مشاهدات و آزمایش‌های دانشمندان و فیزیکدانان کوآنتوم،  اصل موجبیت یا علیت عامّه،  محل تردید جدی قرار گرفت و این مسئله که میان علت و معلول درطبیعت،  رابطه ضروری برقرار است و از علل یکسان همواره معلولات یکسان نتیجه می‌شود،  و نیز قابلیت پیش‌بینی،  زیر سؤال رفت.

ابتدا ماکس پلانک در ضمن آزمایش‌هایش مشاهده کرد که قوانین فیزیک نیوتن در برخی موارد،  نقض یا تضعیف می‌شود. سپس با طرح نظریه نسبیّت این ادعا مطرح شد که طول (مکان) و زمان،  قابل انقباض و انبساط است و دراین‌صورت،  مبنای قوانین فیزیک نیوتنی،  فرو ریخت. این وضعیت ادامه یافت تا فیزیک کوآنتوم پدید آمد. در فیزیک کوآنتوم نیز در اثر مشاهدات و آزمایش‌های دانشمندان،  نهایتا اصل عدم قطعیت در فضای کوآنتومی مطرح شد. کوآنتوم به معنای انفصالی بودن در فضای میکروسکوپی است.

فیزیکدانان کوآنتوم بر آن شدند که وقایعی در این فضا روی می‌دهد که قابل تصویر‌پذیری نیست،  تا چه رسد به این‌که قابل پیش‌بینی باشد. درواقع «در [فضای] کوآنتوم،  در حالت کلی نتیجه یک آزمایش دقیقا قابل پیش‌بینی نیست بلکه می‌تواند امکانات مشخصی را اختیار کند. تنها چیزی که می‌توان پیش‌بینی کرد،  احتمال به دست آوردن یک نتیجه خاص است وقتی که تجربه را به کرّات تکرار می‌کنیم،  وگرنه حالات فردی در سطح کوآنتومی قابل پیش‌بینی نیستند و در آن‌جا شانس حاکم است.»

علل اصلی عدم قطعیت در فضای میکروسکوپی اولا این است که ما برای اندازه‌گیری،  نیازمند ابزارهایی هستیم،  لیکن این ابزارها دارای نیروهای مؤثرند و بر سیستم تأثیر می‌گذارند،  ثانیا به اعتقاد برخی از فیزیکدانان،  عدم قطعیت،  ذاتی پدیده‌های اتمی در مقیاس میکروسکوپی است و ثالثا قوای شناختی و معرفتی انسان،  گاه ضعیف است. لذا به نظر این فیزیکدانان، منشاء تصور غلط ما درباب علیت از «… عقیده ما درباره علیت از تجاربمان با اشیاء بزرگ (ماکروسکوپی) نشأت گرفته است و درمورد اشیاء خرد (میکروسکوپی) صادق نیست.»

دفاع از موجبیّت فیزیکی و علیت فلسفی

کوشش‌هایی از سوی برخی از فیزیکدانان در دفاع از موجبیت فیزیکی یا علیت عامه به عمل آمده است. مثلا لئون برونشویک  متذکر شد که  «در دنیای میکروفیزیک،  علیت حاکم است و عدم قطعیت ظاهری است و ناشی از اختلالی است که در اثر مشاهده شیء میکروفیزیکی به وجود می‌آید.»‌

دانشمند دیگری به نام هایده نیز «معتقد بود که روابط عدم قطعیت،  اثبات‌ناپذیری حاکمیت علیت را نشان می‌دهد نه امکان اثبات عدم حاکمیت آن را کوشش‌های اینشتین نیز در دفاع از علیت عامه،  شایان توجه است. وی معتقد بود که نظریه نسبیّت عام درواقع تناقضی با اصل علیت ندارد. «این تنها در نظریه کوآنتوم است که روش دیفرانسیلی نیوتن کفایت نمی‌کند و درواقع علیت اکید معتبر نیست. اما هنوز حرف آخر زده نشده است.»

چکیده شده از مقاله ای به قلم دکتر مهدی عباس‌زاده
منبع: همشهری آنلاین

Advertisements

Entry filed under: فرهنگ و اندیشه, علمی. Tags: , .

تئوری‌های داروین و نظریات خواجه نصیر الدین طوسی خواهی که دگر به خواب بینی ما را!

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


آخرین مطالب

کوته نوشته ها

  • تاریخ به نفع نخبگان و حکیمان نوشته می شود. 7 years ago
  • فکر و زبان بعضی آدما مثل کارد تیزه! 7 years ago
  • و همین طور به تعداد ایرانی ها داره افزوده می شه... 7 years ago
  • هزینه دانشگاهای دولتی در مالزی بالا رفته؛ فکر می کنم خیلی ها مثل من انتظارش رو نداشتند. این گونه تغییرات به بحران اقتصادی مربوط می شه. 7 years ago
  • شروع نکرده شروع شد. شکر 7 years ago
  • سلام، احترام، تشکر و اینکه گاهی غیبت تحمیل شرایط است. 7 years ago
  • عمری به دنبال سایه ها! تا کی؟ 7 years ago
  • این قسمت مدتیست به خواب رفته. 7 years ago
  • انسانهایی که در دوره احساسات، عقلانی عمل می کنند محکوم می شوند. افسوس 7 years ago
  • واقعا راحتی خدمات بانکی در مالزی کجا، خدمات بانکهای ما کجا! در ایران "خدمات با اعمال شاقه" ارائه می شه. 7 years ago
  • مدتی مطلبی ننوشته بودم. اما ظرف یک روز جبران کردم و سه تا پست فرستادم. اینکه می گند حال افراد بالا و پایین داره. نباید سخت گرفت. 7 years ago
  • نمی دونم چرا بعضی وبلاگ نویسان دوست دارند بازدیدکنندگان به محض ورود، به یک آهنگ گوش بدند. اکثر اوقات این ایده جز مزاحمت چیزی نداره. 7 years ago

لوگوهای حمایتی


بایگانی


%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: